اسْتَكْبَرُوا لَوْ لا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ « 1 » مستضعفين به مستكبرين مىگويند : هرچه به سر ما آمد از دست شما آمد ، اگر شما نبوديد ما ايمان مىآورديم . شما نگذاشتيد ، شما ما را اغوا كرديد . قرآن حتى اغواهاى مستكبرين را نقل مىكند و به صراحت قبول مىكند كه غِوايتها از مستكبرين شروع مىشود و به مستضعفين مىرسد . مستضعفين را ملامت مىكند كه شما چرا تحت تأثير اينها قرار مىگيريد و حرف اينها را مىپذيريد ؟ ! خود مستضعفين مىفهمند كه نبايد دنباله روى اينها را مىكردند ، لذا به مستكبرين مىگويند همه‌اش تقصير شما بود ، اگر شما نبوديد ما خود به خود مؤمن بوديم ( همان كه عرض كردم مستضعف آن حجابى كه مستكبر دارد او ندارد ) . قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا أَ نَحْنُ صَدَدْناكُمْ عَنِ الْهُدى بَعْدَ إِذْ جاءَكُمْ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ « 2 » . . . « 3 » [ مستضعفين در واقع مىگويند ] جبر محيط بود ، محيط فاسد بود ، بزرگترها بودند كه كار جامعه و گردش كارها در دست اينها بود . اينها كه اين‌جور بودند ، ما هم مجبور بوديم . آنها هم به اينها جواب مىدهند كه چنين چيزى نبود . عيناً نظير جوابى كه قرآن از زبان شيطان نقل مىكند كه : وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ من قدرت اجبار نداشتم كه كسى را مجبور كنم إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ من فقط شما را دعوت كردم شما پذيرفتيد ، مىخواستيد نپذيريد . فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ من را ملامت نكنيد خودتان را ملامت كنيد . ما أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ ما أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ « 4 » نه من مىتوانم به فرياد شما برسم نه شما به فرياد من . إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ . خدا هم وعده داده بود من هم وعده داده بودم ، بيش از اين كه نبود . نه خدا شما را مجبور كرده بود نه من . وعدهء خدا حق بود وعدهء من باطل ، مىخواستيد وعدهء خدا را بگيريد وعدهء من را نپذيريد . اينها هم عيناً همين جور مىگفتند . شيطان هر نوع جبر تكوينى را از ناحيهء خودش نفى مىكند ، مستكبرين هر نوع جبر اجتماعى را از ناحيهء خودشان نفى مىكنند . مىگويند : أَ نَحْنُ صَدَدْناكُمْ عَنِ الْهُدى بَعْدَ إِذْ جاءَكُمْ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ خودتان مقصر و مسئوليد ، يعنى واقعاً مىتوانستيد ، خودتان مسئول خودتان بوديد ، مىخواستيد نپذيريد . نظير همان « أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها » است كه وقتى ملائكه به آنها مىگويند : أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً يعنى هيچ جبر اجتماعى نبود ، چون حداقل امكان مهاجرت و فرار كه داشتيد ، مىخواستيد فرار كنيد . وَ قالَ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ إِذْ تَأْمُرُونَنا أَنْ نَكْفُرَ بِاللَّهِ وَ نَجْعَلَ لَهُ

--> ( 1 ) سبأ / 31 . ( 2 ) سبأ / 32 . ( 3 ) [ افتادگى از نوار است . ] ( 4 ) ابراهيم / 22 .